Pairabi logo

साउन ०२, २०८१, बुधबार                    

एसइइ तहको पढाइ पुरा नगर्दै बिद्यालय छाड्न बिबश छन् : राजी समुदायका बालबालिका

सम्वाददाता

सम्वाददाता

एसइइ तहको पढाइ पुरा नगर्दै बिद्यालय छाड्न बिबश छन् : राजी समुदायका बालबालिका
ADVERTISEMENT

बितिशा चौधरी ।
बर्दिया, ७ फागुन : राजी समुदायका बालबालिकाहरुको अझै पनि शिक्षामा पहुच पुग्न सकेको छैन । बालबालिकाहरु बिद्यालयमा भर्ना भए पनि नियमित रुपमा विद्यालय जादैनन । 

बारबर्दिया नगरपालिका वडा नं ९ वनगाईका  अनिस राजीले गाउकै जन ज्योति माध्यामिक बिद्यालयमा कक्षा ९ मा पढ्दा पढ्दै गत बर्ष पढाइ छाडे । अनिसको घरमा ७ जना सदस्य छन । घरको  आर्थिक अवस्था नाजुक भएका कारण  पढाइ छाडेर मजदुरी गर्न सुरु गरेको अनिशले बताए ।

अनिसको परिबारको करिब २ कठठा मात्रै जग्गा जमिन छ । त्यहि जमिनमा उत्पादन भएका खाद्यान्नले ३÷४ महिना पनि खान पुग्दैन । अनिश भन्छन—पढ्ने रहर भए पनि घरको अबस्थाका कारण पढाइ छाडेर मजदुरी गर्नु पर्ने अबस्था आयो । घरको आर्थिक अवस्था कमजोर भएकै कारण अनिशको बुवा ज्याला मजदुरी गर्न भारत जाने आउने गर्छन । 

श्री जनज्योति माध्यामिक बिद्यालय कक्षा ८ मा पढ्दा पढ्दै बारबर्दिया ९ वनगाईको केशर राजी २०७७ सालमा  पढाइ छाडे । उनको परिबारमा ६ जना सदस्य छन । घरको आर्थिक अवस्था कमजोर कै कारणले पढाई पढाइ छाड्नु परेको केशरले बताए । उनको परिवारको नाममा २ कठ्ठा मात्रै जग्गा छ । त्यसमा उत्पादन हुने खाद्यान्नले तीन महिना पनि खान पुग्दैन । घर परिवार चलाउनु पर्ने जिम्मेवारी थपिएपछि  केशर पढाइ छाडेर पछिल्ला दिनहरुमा रोजगारीका लागि बुवासंगै भारत जाने आउने गरि रहेका छन ।  

बासँगढी–८ भैसासुरका क्षितिस राजी  नेपाल राष्टिय मा.वि लक्ष्मणपुर कक्षा १२ मा भर्ना भएका छन । तर घरको काम पनि गर्नु पर्ने बाध्यताले नियमित रुपमा बिद्यालयमा जान सकेका छैनन । बिद्यालय भर्ना भए पनि पढाई पुरा नगर्दै बिद्यालय छाड्नु पर्छ कि भन्ने चिन्तामा छन । 

अनिश, केशर र क्षितित त एक प्रतिनिधि पात्रहरु मात्रै हुन । गरिबी र अभाब कारण  राजी समुदायका अधिकाश बालबालिकाहरु बिद्यालय तहको पढाइ पुरा नगर्दै बिद्यालय छाड्ने  गरेका छन । बिद्यालयमा भर्ना भएका राजी समुदायका बिद्यार्थी मध्ये करिब ९० प्रतिशतले एसइइ पास नगर्दै पढाई छाड्ने गरेको बर्दिया बासगढीका राजी समुदायका अगुवा कृष्ण राजीले बताए ।  

गरिबी र पछौटेपनका कारण बिद्यालयमा भर्ना भएका अधिकाश बालबालिकाहरु पनि एसएलसी तहको पढाइ पुरा नहुदै बिद्यालय छाड्ने गरेको पाइन्छ । राजी सुमदायका बालबालिकाहरुको शिक्षा पहुँच बढाउनका लागि स्थानिय बासगढी नगरपालिकाले हरेक बालबालिकाहरुलाई पाठ्यपुस्तक, पोशाकसहित छात्रबृत्ति दिदै आएको छ । 

त्यसैगरी कक्षा ८ सम्म निशुल्क शिक्षाको सुबिधा पनि उपलब्ध गराउदै आएको छ । राजी सुमदायका बालबालिकाहरुले कक्षा ८ सम्म पढ्दा कुनै पनि किसिमको शुल्क तिर्नु नपर्ने ब्यबस्था मिलाइएको बासगढी नगरपालिका शिक्षा शाखा प्रमुख क्षितिस पौडेलले बताउँछन । राजी समुदायका बालबालिकाहरुलाई जन्मने वित्तिकै सामाजिक सुरक्षा भत्तावापत मासिक रु ४ हजार उपलब्ध गराउने गरिएको छ । 

राजी समुदायका बालबालिकाहरुलाई पोशाकसहित निशुल्क पढन पाठनको सुबिधा उपलब्ध भए पनि बिद्यालय भर्ना भएका अधिकाँश बालबालिकाहरु नियमित रुपमा बिद्यायलयमा आउदैनन । आएकाहरुले पनि ध्यान दिएर नपढ्ने र बिचै मा पढाई छाड्ने समस्या रहेको छ । 

बालबालिकाहरुलाई बिद्यालयमा टिकाउनका लागि कक्षा १ देखि ५ सम्मका बिद्यार्थीहरुका लागि दिवा  खाजा कार्यक्रम संचालन गरिएको छ । दिवा खाजा कार्यक्रमले कक्षा ५ सम्म राजी समुदायका बालबालिकाहरु बिद्यालयमा आउँछन । कक्षा ६ देखि बिद्यार्थीको संख्या घट्दै जाने गरेको अनुभव बासगढीको श्री रामजानकी माध्यामिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक शर्माको छ । 

राजीहरुको बसोबास बासँगढी नगरपालिकाको वडा नं ४ र ८ मा रहेको छ । घरको आर्थिक अबस्था कमजोर भएका कारण राजी सुमदायका बालबालिकाहरु पढाइ छाडेर आफ्ना अभिभाबकहरु संगै खेतीपाती र मजदुरी गर्न बिबश छन । केहि युवाहरु ऋण खोजेर पैसाको जोहो गरेर बैदेशिक रोजगारमा समेत गएका छन । 

नेपाल सरकारले राजी समुदायलाई अल्पसंख्यक आदीबासीको सुचिमा राखेर आजीबन भत्ता , निशुल्क शिक्षा लगायत उनीको जीबिकोपार्जनका लागि बिभिन्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आए पछि राजी समुदायको जीबनस्तरमा केहि सुधारका संकेतहरु देखिन थालेका छन ।

बासगढीको श्री राम जानकी माध्यामिक विद्यालयमा राजी जातिका २ जनाले  सहयोगी कर्मचारीको रुपमा जागिरको अवसर पाएका छन । पढाइलाई निरन्तरता दिएका केहि राजी समुदायका विद्यार्थीहरुले नेपाली सेनामा भर्ति भएर सरकारी जागिर सुरु गरेको बिद्यालयका प्रधानाध्यापक शर्माले बताए ।

खेती गर्नका लागि आफ्नै जग्गा जमिन, रोजागरीका लागि सिप र ब्यापार ब्यबसायका लागि पुजी नभएका कारण राजी समुदायमा अधिकाश परिबार साझ के खाउ बिहान के खाउ भन्ने समस्याबाट खेप्न बिबश छन ।
राजी जाती अल्पसंख्यक आदीबासी हुन । राजी समुदायको बसोबास बर्दियाका अतिरिक्त बाँके, सुर्खेत, दाङ, कैलाली र कन्चनपुर जिल्लाका बिभिन्न गाउहरुमा रहेको छ ।

जनगणनाको पछिल्लो तथ्याङ अनुसार राजी समुदायको कुल जनसंख्या ४ हजार ४ सय ३६ रहेको छ । राजी समुदायको मुख्य पेशा भनेको माछा मार्ने, डुङ्गा तार्ने, गिट्टी कुट्ने, र जंगली तथा भीर मौरीको मह काढ्ने र बेच्ने हो । उनीहरु जंगल किनार नदी किनारमा पुस्तौदेखि बस्दै आएका छन् ।  

राजी जातिको आर्थिक अवस्था  एकदमै कमजोर रहेको छ । नेपाल सरकारले राजी समुदायलाई अल्पसंख्यक आदीबासीको सुचीमा राखेर जन्मने बित्तिकै समुदायका सबै सदस्यहरुलाई मासिक भत्ता दिदै आएको  छ । पछिल्ला दिनहरुमा राजी समुदायका प्रत्येक सदस्यले बार्षिक रु ४ हजार भत्ता पाउँछन । त्यहि भत्ताको रकमले उनीहरुले आफ्नो गुजारा चलाउदै आएका छन । 

अझै पनि अधिकाँश राजी समुदायको आफ्नो नाममा जग्गा जमिन छैन । जग्गा जमिन नभएका कारण गाउँघर मै ज्याला मजदुरी गरेर, भारतका बिभिन्न शहर देखि खाडी मुलुकमा पुगेर मजदुरी गरेर कमाएको पैसाले परिबार चलाउदै आएका छन ।

बासगढी ४ मोतिपुरकी पार्वती राजी भन्छिन—हाम्रा पुर्खाहरुको पालादेखि नै हाम्रो समुदायका अधिकाश परिवारको आफ्नो नाममा जग्गा जमिन छैन । पछौटेपन, गरिबी  र शिक्षामा पहुच नभएका कारण हाम्रो समुदायका मानिसहरुले अझै पनि सरकारी जागिरको अबसर पाएका छन । स्थानिय तह,  प्रदेश र संघिय सांसदका लागि हुने निर्बाचनमा राजी समुदायका मानिसहरुले  मतदान गर्दै आए पनि राजी समुदायको प्रतिनिधित्व गाउ तथा नगर पालिका भन्दा माथिल्लो तहमा अझै पुग्न सकेको छैन । 

अन्य जाती र समुदायमा जस्तो  जातिका समुदायका मानिसहरु बिच एकता पनि छैन । आर्थिक अबस्था अलि राम्रो भएका पढे लेखेकाहरुले पनि आफ्नै समुदायका कमजोर र बेरोजगारहरुलाई कुनै पनि किसिमको सहयोग नगर्ने भएका कारण राजी सुमदाय सामाजिक,  राजनीतिक, आर्थिक र शैक्षिक क्षेत्रमा पछाडि परेको  पार्वती राजी बताउँछिन ।

राजी समुदाय प्रकृति पुजक समुदाय हुन् । राजी जातिको छुट्टै भेषभुषा, परम्परा र संस्कृति रहेको छ  । उनीहरु  विवाह मागेर, तानेर र भगाएर आफ्नै जातिसंग गर्ने गर्छन । राजी जाति को भेषभुषा राजी पुरुषहरूले टोपी, कमिज, भोटो, हरियो खिका भएको छड्के पटुका लगाउँछन् भने महिलाहरूले गुन्यु, चोली र घलेक र सेतो रुमाल लगाउछन । 

माछा मार्ने, डुङ्गा तार्ने, गिट्टी कुट्ने,  र जंगली तथा भीर मौरीको मह काढ्ने र बेच्न जस्ता पुख्र्याैली पेशा संकटमा पर्दै गए पछि राजी समुदाय थप समस्यामा परेका छन । समुदायका  अधिकांश पुरुषहरु  रोजगारीका लागि भारत लगायत खाडी मुलुक पुगेका छन् ।
बर्दियाको बारबर्दिया नगरपालिकाको मगरागाडीमा बस्दै आएकी विमली राजीका श्रीमान  पाँच वर्षदेखि रोजगारीका लागि  भारतमा छन । बिमला भन्छिन—आफ्नो पुख्यौली पेशा माछा मार्ने भए पनि नदीमा माछा मार्न जाँदा स्थानीय सरकारले माछा मार्ने ठेक्का अर्के समुदायका मान्छेलाई दिएको हुन्छ ।

आफुले ठेक्का पाएको भन्दै हामीलाई माछा मार्न समेत दिदैनन । हाम्रो गाउ घर नजिकका नदीमा गिट्टी कुट्ने काम पनि पछिल्ला दिनहरुमा ठेकेदारहरुले बाहिरबाट अन्य जातीका मान्छे ल्याएर लगाउने गरेका छन । नदीमा डुंगा चलाउन पनि गाउ तथा नगरपालिकाले अरूलाई नै ठेक्का दिएपछि हामी हाम्रा पुख्यौली पेशाबाट समेत बन्चित भएका छौ । आफ्नो जग्गा जमिन छैन नदी र जंगलको किनारामा टहरा बनाएर बस्दा पनि सामुदायिक बन र डिभिजन बन कार्यालयले दुख्ख दिने गरेका गुनासो उनको छ ।  

नेपालको संबिधानले सबै नेपालीलाई बसोबासको सुबिधा हुने व्यवस्था गरे पनि अल्पसंख्यक आदीबासीको रुपमा रहेका राजी समुदायलाई बसोबासको व्यवस्था मिलाउने तर्फ स्थानिय, प्रदेश र संघिय  सरकारले ध्यान दिनु पर्ने माग राजी समुदायका अगुवा कृष्ण राजीको छ । 

ताजा

सबै

अवधी पत्रकार संघद्धारा श्रद्धाञ्जली सभा

नेपालगन्ज १ साउन । अवधी पत्रकार संघ नेपालका केन्द्रीय महासचिव पत्रकार गुरुमुरत यादवक…

पशु र स्वास्थ्य क्षेत्रमा ‘डुडुवा’ देशकै नमूना

नेपालगञ्ज,३१ असार । डुडुवा गाउँपालिकाले जनताको प्रत्यक्ष फाइदा पुग्ने गरि कार्यक्रम यो…

मन्त्रिपरिषद्को पहिलो निर्णयः कीर्तिपुरमा सुविधासम्पन्न खेलमैदान

काठमाडौँ, ३१ असारः नवनियुक्त प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको अध्यक्षता सम्पन्न आजको मन्त्रि…

पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्यो

काठमाडौँ, ३१ असारः नेपाल आयल निगमले पेट्रोल तथा डिजेल र मट्टितेलको मूल्य बढाएको छ …

लोकप्रिय

सबै

जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी नीतिलाई युवामैत्री बनाउन आग्रह

धनगढी, २८ असार । जलवायु परिवर्तनबाट बालबालिकामा पुग्ने असरलाई न्यूनीकरण गर्न जनचेतन…

सार्वजनिक सरोकारका मुद्दामा भएको अदालती फैसला कार्यान्वयनमा जोड

नेपालगन्ज २९ असार । उच्च अदालत तुल्सीपुरका मुख्य न्यायाधीश नित्यानन्द पाण्डेयले सार्वजनि…

अवधी पत्रकार संघद्धारा श्रद्धाञ्जली सभा

नेपालगन्ज १ साउन । अवधी पत्रकार संघ नेपालका केन्द्रीय महासचिव पत्रकार गुरुमुरत यादवक…

नेपालगन्जमा विपद्को क्षेत्रमा सुपरको प्रभाव

नेपालगन्ज ३० असार । विपद् व्यवस्थापन तथा पुर्ब तयारीको कार्यमा सुपर परियोजनाले समुदाय…

यो पनि

अपांगता भएकालाई सामाग्री वितरण

अपांगता भएकालाई सामाग्री वितरण

नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १८ का समिम दर्जीले सिलाई मेसिन पाएपछि खुसी व्यक्त…

अवधी समुदायमा खाना पकाउन परम्परागत चुलोको प्रचलन

अवधी समुदायमा खाना पकाउन परम्परागत चुलोको प्रचलन

कुसुम कोरी नेपालगन्ज, । ग्रामीण क्षेत्रमा खाना पकाउनका लागि अझै पनि परम्परागत चुलोको…

अझैं घटेन,  बाँकेमा मातृ/बाल मृत्युदर

अझैं घटेन,  बाँकेमा मातृ/बाल मृत्युदर

कुसुम कोरी नेपालगञ्ज, १८ फागुन । नेपालगञ्ज १६ निवासी सावित्री साहुले १८ वर्षकै उमेर…

नागरिकता नहुदाको पीडा ......

नागरिकता नहुदाको पीडा ......

बितिशा चौधरी बासगढी (बर्दिया)फागुन १७ । बर्दियाको बढैयाताल नगरपालिका ९ मुनाल बस्ती…