जनक नेपाल । 

मध्य नेपालगञ्जमा आठ गोली हानेर ढालेपछि माओवादी हतियारधारीले उनलाई मर्‍यो भनेर छाडेका थिए । छातीमा मात्र छवटा गोली लागेका थिए । फोक्सो र कलेजो छेडिएका थिए । दायाँबायाँ हातमा एक–एकवटा गोली लागेको थियो ।

त्यसरी गोलीले छाती छियाछिया भएर ढलेका व्यवसायी दिवाकर खनाल पुनः उठ्ने आशा कमैले गरेका थिए । तर, उनी सिनेमाको नायकझैँ दुनियाँलाई आश्चर्यमा पार्दै उठे । माओवादी द्वन्द्वबाट जोगिन केही वर्ष अमेरिका गएर बसे । शान्ति स्थापनापछि स्वदेश फर्किएर पुरानै व्यवसाय सम्हालेका दिवाकर प्रतिनिधिसभा सदस्य उठ्ने घोषणापछि पुनः एकपटक चर्चामा छन् ।

‘मैले सुखसुविधा खोजेको भए त अमेरिकामै बस्थेँ । जतिसुकै सुख भए पनि मातृभूमिजस्तो पवित्र कहीँ हुँदैन । त्यसैले माता बागेश्वरीको काखमै फर्किंए,’ बाँके क्षेत्र नं. २ बाट स्वतन्त्र उम्मेदवारी घोषणा गरेका दिवाकरले शिलापत्रसँग भने, ‘एकपटक सांसद जितेर हिन्दु राष्ट्रको मुद्दा सडकदेखि सदनसम्म पुर्‍याउने इच्छा छ ।’

बाँके–२ पूर्वप्रधानमन्त्री एवं कांग्रेसका तत्कालीन सभापति सुशील कोइरालाको परम्परागत निर्वाचन क्षेत्र हो । भौतिक पूर्वाधारमन्त्री मोहम्मद इस्तियाक राईले २०७४ को निर्वाचनमा यसै क्षेत्रबाट चुनाव जितेका थिए । पाँचदलीय गठबन्धनका तर्फबाट उनी यसपटक पनि यसै क्षेत्रबाट चुनाव लड्ने सम्भावना अधिक छ ।

गत वैशाखको स्थानीय निर्वाचनमा गठबन्धनको निकटतम प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा एमाले देखिएको छ । यस्तोमा स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएर चुनाव जित्नेमा दिवाकर कत्तिको विश्वस्त छन ? ‘मैले जनतालाई विश्वास गर्ने हो । जनताले कतै गठबन्धन गरेका छैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘हिन्दु राष्ट्रका लागि मेरो आह्वान हो । पक्कै जिताउनेछन् ।’   

त्यसो त दिवाकर राजनीतिमा नयाँ अनुहार भने होइनन् । कांग्रेसको राजनीति गरेर हुर्किएका उनी २०५४ सालमा कांग्रेसबाट मेयरमा उम्मेदवारी नपाएपछि शिव सेनाबाट मेयरमा उठेका थिए । एमालेबाट धवलशमशेर राणाले मेयर जित्दा दिवाकर झण्डै ७ सय मतले पछि परेका थिए । सो निर्वाचनमा कांग्रेसका उम्मेदवार सुरेन्द्र हमाल तेस्रो भएका थिए ।

विद्रोही उठेर आधिकारिक उम्मेदवारको जमानत जफत गराएपछि उनलाई कांग्रेसले तीन महिना कारबाही गर्‍यो । लगत्तै कांग्रेसनेता सुशील कोइरालाले कारबाही फुकुवा गरे । दुई वर्षपछि ०५६ को निर्वाचनमा कोइरालालाई जिताउन उनको भूमिका रह्यो ।

उनले शिव सेनाबाट राजनीति गर्नुको बेग्लै पृष्ठभूमि छ । तरकारीको भाउको सानो विवाद बढ्दै गएर २०५२ सालमा नेपालगञ्जमा हिन्दु–मुस्लिम दंगा भयो । त्यसले दुई धार्मिक समुदायलाई ध्रुवीकृत गरिदिएको थियो । दिवाकरले हिन्दुलाई संगठित गर्न थाले । शिव सेना गठन भयो । ‘खासमा त्यो युवालाई कुलतबाट जोगाउने र धर्मको रक्षामा लगाउने अभियान थियो,’ उनी दाबी गर्छन्, ‘केही हदसम्म सफल पनि भइयो । केही हदसम्म विवादमा पनि तानियो ।’  

हरेक बिहान नगरमा ‘जयश्रीराम’ भन्दै सयौँ युवाहरू ‘मर्निङ वाक’मा निस्कन्थे । धार्मिक गतिविधिमा मात्र होइन, सामाजिक काममा समेत दुई समुदायबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा थियो । हिन्दु र मुस्लिमका आ–आफ्ना जिमखाना खुले । रंगशाला कभर्ड हल मर्मत भए । गाउँगाउँमा धार्मिक गतिविधिमा प्रतिस्पर्धा हुन थाल्यो । धार्मिक आवरणमा प्राप्त ख्यातिबाट दिवाकरमा राजनीतिक महत्त्वाकांक्षा पलायो ।

त्यही बेला भारतको मुम्बईमा शिव सेना र बाल ठाकरेको जुन प्रभाव थियो, त्यसको सिको नेपालगञ्जले गर्न खोजेको थियो । केही अगुवाले त्यसबाट फाइदा पनि उठाए । बाल ठाकरेले दिवाकरलाई पनि पटक–पटक बोलाएका थिए । तर, आफू भेट्न नगएको दिवाकर बताउँछन् । ‘म धर्ममा विश्वास गर्ने मान्छे हुँ । तर, त्यही नाममा द्वन्द्व निम्त्याउन खोज्ने मान्छे होइन,’ उनी प्रस्ट पार्छन्, ‘फरक धर्म र सम्प्रदायले एकअर्कालाई सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने मात्र मेरो मान्यता हो ।’

धार्मिक मुद्दालाई चुनावी नारा बनाउँदा २०५४ को स्थानीय चुनावमा पनि नेपालगञ्जमा सामाजिक सद्भाव खलबलिएको थियो । हिन्दु र मुस्लिम अतिवादीहरूले धार्मिक दंगा निम्त्याएका थिए । हिन्दु–मुस्लिम तनावलाई नजिकबाट देखेका स्थानीय धार्मिक नारा लिएर दिवाकरले दिएको उम्मेदवारीप्रति सशंकित छन् ।

दिवाकरसँगै शिव सेना अध्यक्ष राजकुमार रौनियारले पनि बाँके २ (क)बाट प्रदेशसभा सदस्यमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन् । ‘धार्मिक सद्भावप्रति हामी प्रतिबद्ध छौँ । सनातन हिन्दुलाई एक ठाउँ ल्याएर हिन्दु राष्ट्रको माग गर्दैमा हिंसा भड्किन्न । कोही अत्तालिनुपर्दैन,’ उनले भने ।

राजसंस्था र हिन्दु राष्ट्रलाई मुख्य मुद्दा बनाउँदै आएको शिव सेनाले राजतन्त्र पुनःबहालीको नारा भने परित्याग गरेको संकेत खनालले दिएका छन् । ‘राजतन्त्र अब कुनै पार्टीले फर्काउँछु भनेर फर्किन्न । जनताले चाहे त्यो असम्भव पनि छैन । जनताले चाहनुपर्‍यो,’ उनले भने, ‘हाम्रो कुरा, गणतन्त्र होस् मञ्जुर छ, तर हिन्दु राष्ट्र भने हुनुपर्छ ।’

एकाध सांसद जित्दैमा हिन्दु राष्ट्र नेपाल घोषणा हुँदैन भन्ने उनलाई थाहा छ । तर, त्यसले देशव्यापी अभियान र माहौल बनाउन सघाउ पुग्ने उनको विश्वास छ । ‘जनतालाई महसुस गराउनासाथ देशव्यापी आन्दोलन उठ्छ । त्यसले हिन्दु राष्ट्र घोषणा गराएरै छाड्छ,’ उनी भन्छन् ।

आफूलाई जमिनदार र सामन्त भनेर गोली हान्ने माओवादीलाई जनताको मत लिएरै जवाफ दिन चाहेको दिवाकर बताउँछन् । २०६१ जेठको त्यो मध्याह्न उनी कहिल्यै भुल्न सक्दैनन् । जतिबेला उनी बैंकबाट पैसा झिकेर मोटरसाइकलमा घर फर्किंदै थिए, बेलासपुर छिर्ने बाटोमा उनको सामुन्ने उभिएर तीन युवाले गोली चलाए । उनले आवाज त सुने तर, गोली कसलाई हानेको ठम्याउन सकेनन् । हडबडाएर यताउता हेर्न नपाउँदै आफ्नै छातीबाट तातो रगत बगेको चाल पाए । ‘आठ गोली लागेको थियो । तर, आवाज मात्र सुनेँ,’ ६३ वर्षीय खनाल सम्झिन्छन्, ‘ढलेपछि पो थाहा पाएँ ।’

रक्ताम्य भएर ढलेपछि आफैँ उठ्ने स्थिति थिएन । एक आध्यात्मिक व्यक्ति भएकाले उनले गणेशमन्त्र जप गर्न थाले । केही बेरमै भिड जुट्यो र १० मिनेटमै बीपीचोकस्थित नेपालगञ्ज शिक्षण अस्पताल पुर्‍याइयो ।

अस्पतालमा परिवार र आफन्तको रुवाबासी थियो । तर, उनलाई भने जप गरेसँगै गणेशजी प्रत्यक्ष आएर सुरक्षा कवच लगाएको अनुभूति भएको थियो रे । भन्छन्, ‘म केही बेर मात्र बेहोस भएँ । अरु सबै डराए पनि मलाई बाँच्छु भन्ने भित्रैबाट लागेको थियो ।’

रक्तश्राव रोकेपछि खनाललाई हेलिकोप्टरबाट काठमाडौंको महाराजगञ्जस्थित शिक्षण अस्पताल पुर्‍याइयो । त्यति धेरै गोली लागेर पनि आन्तरिक रक्तश्राव नभएको देखेर चिकित्सकहरू नै चकित परेका थिए । उनीहरू भन्दै थिए, ‘मेडिकल साइन्समा असम्भव मानिएको कुरा तपाईंमा भयो ।’

दुई साता अस्पतालमा उपचार गराएपछि उनी डिस्चार्ज भए । गोलीले उनको हात राम्ररी चल्दैनथ्यो । माओवादीले पुनः आक्रमण गर्ने धम्की दिइरहेका थिए । त्यसैले साढे दुई महिनापछि उनी थप उपचारका लागि अमेरिका उडे । महिनौँको फिजियोथेरापिपछि मात्र उनको हात चल्ने भयो ।

बायाँ पाखुराको गोली तीन वर्षपछि अमेरिकामै झिके । अनि, बल्ल उनले रोजगारीमा हात हाले । सुरुमा उनी ज्वेल अस्को कम्पनीमा सहयोगी बने । पछि, बेकरी उद्योगमा काम गरे । नर्सिङ कोर्स पढेर नर्सिङ सेवाको पनि अनुभव गरे । सन् २००४ को अक्टोबर ७ मा अमेरिका पसेका खनाल ०१६ मा स्वदेश फर्किए ।

‘रामचन्द्रजीको वनबासझैँ मैले १२ वर्ष अमेरिकामा बिताएँ,’ खनाल भन्छन्, ‘मातृभूमिको मायाले त्यहाँ बसिरहन सकिनँ । सुरक्षाको अनुभूति हुनासाथ फर्किहालेँ । अब चुनाव जितेर जनताका मुद्दा संसद्सम्म पुर्‍याउने धोको छ ।’

श्राेत :  शिलापत्र