Pairabi logo

जेठ ३१, २०८१, बिहीबार                    

मानसिक स्वास्थ्य : मानव अधिकार

डेक्स

डेक्स

मानसिक स्वास्थ्य : मानव अधिकार

डा. मो. ऐनुद्दीन बागबान

ADVERTISEMENT

  

सन्दर्भ  :    विश्व   मानसिक    स्वास्थ्य    दिवस    २०२३  

मानसिक    स्वास्थ्य    : मानव अधिकार

मानसिक स्वास्थ्य भनेको के हो ?

विश्व स्वास्थ्य संगठन अनुसार, स्वास्थ्य भनेको कुनै रोग वा दुर्बलता उपस्थित नहुनु मात्र होइन बरु शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक समग्र रुपमा स्वस्थ हुने अवस्था हो। मानसिक रूपमा स्वस्थ्य व्यक्तिहरुले आफ्नो क्षमताको सही पहिचान गरी जीवनका विभिन्न परिस्थिति सामना गर्दै उत्पादनशील जीवनयापन गर्न सक्षम हुन्छन।

मानसिक रुपमा अस्वस्थ हुनु भन्नाले मगज बिग्रिनु वा पागल हुनु मात्र होइन बरु मनमा अनावश्यक अन्तर्द्वन्द्व , डर, उदासीपन हुनुका साथै तनाव सहने सक्ने क्षमता कम हुनु, व्यक्तिगत तथा सामाजिक जीवन बीच सन्तुलन कायम  राख्न सक्षम नहुनु एवं बौद्धिक क्षमतामा ह्रास आउनु तथा मानसिकतामा असमान्य परिवर्तन हुनु भन्ने बुझ्नु पर्दछ।

  • मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएमा कस्ता लक्षणहरु देखिन्छन ?

निन्द्रा  कम वा अधिक लाग्ने, मन आत्तिने, मनमा धेरै कुरा खेल्ने, मन उदास हुने, एक्लै बस्ने, रुन मन लाग्ने, आत्मबल कमजोर हुने, नकारात्मक सोचहरु मात्र आउने, पटक पटक आत्महत्याको विचार आउने, झनक्क रिसाउनेबिना कारण झगडा गर्ने, अरुको कुरा नसुनी बोलेको बोलै गर्ने, क्षमता भन्दा बढी ठुल्ठुला  कुरा गर्ने, व्यवहारमा असमान्य परिवर्तन  आउने, आफैं बर्बराउने, आफैं  हास्ने , नभएको आवाज सुन्ने, नभएको कुरा देख्ने, अरु माथि शंका उपशंका  बढी गर्ने, बिना काम हिड़ी राख्ने, सरसफाईमा ध्यान नदिने जस्ता लक्षणहरुबाट मानसिक स्वास्थ्य समस्याको पहिचान गर्न सकिन्छ।

  • नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य समस्या असामान्य रूपमा  बढ्ने कारण के हो ?

नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य समस्या एउटा गम्भीर जनस्वास्थ्य समस्याको रुप धारण गरिसकेको छ। बर्षौंको द्वन्द्वकाल, राजनैतिक अस्थिरताका साथै बाढी, पहिरो, भुकम्प तथा कोरोना महामारी जस्ता विपद घटनाहरुले मानसिक स्वास्थ्य माथि बढी नकारात्मक असर परेका छन्। नेपालमा रक्सी लगायत अन्य नशालु पदार्थहरुको सेवन दिन प्रतिदिन  बढ्दै गइरहेको छ। यसबाट हुने शारीरिक, सामाजिक तथा आर्थिक समस्याहरुको पीडाले सम्पूर्ण परिवारको मानसिक स्वास्थ्य जोखिमपूर्ण अवस्थामा हुन्छ। युवाहरु बैदेशिक रोजगारकालागि विदेशतिर पलायन भइरहेका छन्।

जहाँ उनीहरुलाई अनेक मानसिक तनावबाट गुज्रिनुपर्ने बाध्यता रहेको हुन्छ। साथै सम्पूर्ण परिवारमा तनावको अवस्था सिर्जना हुन्छ। यसकारण उनी सबैलाई विभिन्न किसिमका मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरु हुने सम्भावना बढी हुन्छ। यस कुरालाई नेपालमा बढ्दै गइरहेको आत्महत्याको संख्याले पनि धेरै हदसम्म पुष्टि गरेको छ।

  • मानसिक स्वास्थ्य प्रति समाजको दृष्टिकोण कस्तो ?

समाजले मानसिक विरामीहरुलाई फरक फरक नजरले हेर्ने गरेको पाइन्छ। मानसिक विरामीहरुलाई दैवी शक्ति वा प्रेतात्मा आदिबाट प्रभावित भएको रुपमा देखने गरेको छ। समाजमा यस्ता विरामीहरुलाई बोक्सीले किचकन्नी लगाई दिएको आरोपमा गरिब तथा असहाय महिलाहरुलाई निर्घात कुटपिट गर्ने, मलमुत्र समेत खुवाउने, साथै झारफुकको नाममा धामी झाँक्रीहरुले झन शारीरिक एवं मानसिक यातना दिएको घटनाहरु बारम्बार दोहोरिरहेका छन्। जसले गर्दा धेरैले आत्महत्या पनि गरेका छन्

समाजले मानसिक विरामीहरुलाई कि वेकम्मा ठानेर फलामे साङ्गलाले बाँधी खोरभित्र आजीवन थुनेर अमानवीय अवस्थामा राखने गरेको कि छाडा जनावर झैं सडकमा थुपारिएका गन्हाउने डंगुरबाट सडेगलेका खानेकुरा टिपेर खाँदै गरेको जनावर भन्दा पनि तल्लो स्तरको जीवन जिउन वाध्य तुल्याएको छ। समाजले मानसिक विरामीलाई औषधि उपचारबाट वंचित राख्नु भनेको उसको मानव अधिकार हनन गर्नु हो। (लेखक नेपालगंज मेडिकल कलेजका नशा, यौन तथा मनोरोग विशेषज्ञ हुन l)

 

ताजा

सबै

नेपालगन्जको विपद् पुर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजनाको अद्यावधिक गरिंदै

नेपालगन्ज ३१ जेठ । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाको विपद् पुर्व तयारी तथा प्रतिकार्य योजनाक…

रातीको समयमा भन्सार कार्यालय अगाडिको ब्यारियल हटाउन माग

नेपालगन्ज, जेठ ३१ गते । नेपालगन्ज भन्सार कार्यालय अगाडिको ब्यारियल राति १० बजेपछि बन्…

नेपालगन्जको विजनेश प्लानको बारेमा छलफल

नेपालगन्ज ३१ जेठ । नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाको व्यवसाय निरन्तरता योजना कार्यान्वयनको अ…

सुनाखरीद्धारा गर्मीमा सस्तो मुल्यमा वियरको अफर

नेपालगन्ज ३० जेठ । अहिले गर्मी अत्याधिक बढेको छ । गर्मी छल्न पौडी खेल्ने, छहरीमा बस्ने…

लोकप्रिय

सबै

नेपालगन्जमा आगलागी नियन्त्रणको संयन्त्रलाई प्रभावकारी बनाइँदै

नेपालगन्ज २७ जेठ : नेपालगन्जमा दमकल (बारुण यन्त्र)लाई चाहिने पानीको स्रोतको व्यवस्थापन…

नेपालगन्जका नगर प्रहरीलाई खोज, उद्धार तालिम

नेपालगन्ज, २७ जेठ । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका नगर प्रहरीलाई खोज तथा उद्धारका बारेम…

धनगढीका गर्मी प्रभावित अति विपन्नलाई खाद्यान्न बितरण

नेपालगन्ज, जेठ २७ । अत्यधिक गर्मीका कारण ज्याला मजदुरी गर्न नपाएर पिडित बनेका कैलाली…

बाँकेमा मौरीलाई गर्मीबाट बचाउन रुखको छहारी

नेपालगञ्ज, २८ जेठ : अत्यधिक गर्मीले बाँकेमा मौरीलाई बाँच्नका लागि कठिनाइ भएपछि रुखक…

यो पनि

विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस : वातावरण संरक्षणका लागि आवश्यक छ ‘प्रेस स्वतन्त्रता’

विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस : वातावरण संरक्षणका लागि आवश्यक छ ‘प्रेस स्वतन्त्रता’

विचार धमेन्द्र झा विश्वभर अहिले प्रेस स्वतन्त्रताका बारेमा चर्चा चलिरहेको छ । प्रत्येक वर्…

विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसको सान्दर्भिकता

विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसको सान्दर्भिकता

विचार विपुल पोखरेल काठमाडौँ, २१ वैशाख : प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताका पक्षधरहरूले…

जकात अर्थात इस्लामी टेक्स

जकात अर्थात इस्लामी टेक्स

शाहिदा बानो शाह नेपालगन्ज, ४ चैत। जकात इस्लामका पांच आधारस्तम्भहरु मध्ये चौथो आधारस्त…

पवित्र महिना रमजान र रोजाको वास्तविकता के ?

पवित्र महिना रमजान र रोजाको वास्तविकता के ?

शाहिदा शाह नेपालगन्ज ।रमजान करीम हुन् त इस्लामी पात्रो नौ औं महिना हो यो पवित्र महीन…