रविन्द्र ज्ञवाली 

नागरिकता एउटा देशको नागरिकको पहिचान र अधिकार हो । नागरिकताको अभावमा हाम्रो मुलुकमा कुनै पनि व्यक्ति राज्यबाट नागरिकलाई उपलब्ध गराइने कुनै पनि सेवाको पहूँचमा पुग्न असमर्थ रहन्छ । 

अतः नेपालमा नागरिकता हुनु‌ सारा राज्यप्रदत्त अधिकारमा सहभागी हुनु हो । अहिले नेपालमा भर्खर मात्र परित गरिएको नागरिकता विधेयक संसोधनले को को नागरिकताको अधिकारभित्र रहन्छ भन्ने सवालमा जन्मसिद्ध नागरिकता उपलब्ध हुनु एक तर्फ यहाँका नागरिकहरुलाई सहजता हो भने अर्को तर्फ यही अधिकारलाइ अलि फरक तरिकाले पनि हेर्न सकिन्छ ।

विशेष गरेर नेपाल र भारत छिमेकी राष्ट्र मात्र न भएर दुबै राष्ट्रका नागरिकहरु खुला रुपमा एक अर्कोको देशमा आवत जावत गर्न सक्ने व्यवस्था रहेको छ । नेपाल र भारत दुबै देशहरुमा कामदारहरु निर्वाधरुपमा काम गर्ने गरेका छन । नेपालका धेरैजसो उद्योग, फैक्ट्री लगायत अन्य धेरै स्थानमा भारतीय कामदारहरु पनि काम गर्ने गरेका छन ।

यसरी कति कामदारहरु श्रीमति परिवारसहित यहाँ वस्ने गर्दछन् । यस्ता धेरै कामदारहरुका वच्चा समेत यही जन्मने गर्दछन तर वास्तवमा उनीहरु यहाँका नागरिक न भएर कामदारको रुपमा काम गर्ने गर्दछन् ।

यदि नेपालमा जन्मसिद्धको आधारमा नागरिकता उपलब्ध गराइने‌ हो भने उक्त गैर नेपाली नागरिक बाट नेपालमा जन्म जन्म लिने बालक पछि यही हुर्कन्छ , पढ्छ र पछि नागरिकताको पहल गर्छ भने के उ नेपाली नागरिकता को अधिकार वहन गर्ने व्यक्तिको‌ रुपमा देखिन आउँछ ।