अनोज थारु । बर्दिया 
बर्दियाको बाँसगढीमा शिक्षा लिने महीलाहरुको संख्या बढदै गएको छ । बाँसगढीका दुइ क्याम्पस बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पस र बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसमा अध्ययन गर्ने बिद्यार्थीहरुको ५ बर्षको तथ्यांकले यो कुरा प्रमाणित गरेको छ । अहिले बर्दियाको बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पसमा २६५ बिद्यार्थी छन् ।

जस मध्ये २०४ जना छात्रा छन् । जुन कुल बिद्यार्थी संख्याको ७७ प्रतिसत हो । गत ५ बर्ष पहीले ६४ प्रतिसत रहेको छात्राहरुको संख्या अहीले ७७ प्रतिसत पुगेको छ । बर्दियाको बाँसगढीमा २०६५ सालमा बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पस र बर्दिया बहुमुखी क्याम्पस गरी दुई वटा क्याम्पसको स्थापना भयो । स्थापनाकालमा छात्राहरुलाई क्याम्पसमा कसरी ल्याउने भन्ने चिन्ता हुन्थ्यो बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख ईश्वरी प्रसाद रिजालले बिगत उप्काउनु भयो ।

अझ एउटै नगरमा दुईवटा क्याम्पस एकैसाथ सन्चालन हुदा कतै क्याम्पसमा बिद्यार्थी भर्ना भएनन् भने कसरी सन्चालन गर्ने ? भन्ने चिन्ताले उनी रातदिन सोँच्ने गर्थे । यही सोँचले उनी सबै सरोकारवाला राजनितिक दल, शिक्षक, अभिभावक, वुद्धिजिवीहरुसंग छलफल गर्दै गाँउगाँउ टोलटोल सम्म भर्ना अभियान चलाए । पहीलो बर्ष ६० जना बिद्यार्थी हुँदा पुरुषहरुको संख्या बढी थियो । यसको निरन्तरता करीब ४ बर्ष सम्म रह्यो तर ५ बर्ष देखी पुरुषहरुको संख्या निरन्तर घटीरहेको बताउनुहुन्छ क्याम्पस प्रमुख रीजाल । पहीले महीलाहरुको संख्या कसरी बढाउने चिन्ता थियो भने अहीले पुरुष बिद्यार्थीहरुको संख्या कसरी बढाउने चिन्ता रहेको क्याम्पस इश्वरी रीजालको । 

अहिले बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पसमा २६५ बिद्यार्थी छन् । जस मध्ये २०४ जना छात्रा छन् । जुन कुल बिद्यार्थी संख्याको ७७ प्रतिसत हो । ५ बर्ष पहीले ५०।५० प्रतिसत छात्र छात्राको संख्या थियो । त्यसपछी छात्राहरुको संख्या ६४, ७० हुँदै अहीले ७७ प्रतिसत पुगेको छ । त्यस्तै बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसको तथ्याङकमा पनि छात्र भन्दा छात्राको संख्या बढ्दै गएको देख्न सकिन्छ ।

अहिले बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसमा ३२ बिद्यार्थी नयाँ भर्ना भएका छन् । जसमध्ये २३ जना छात्रा छन् । जुन कुल बिद्यार्थी संख्याको ७१.८ प्रतिशत हो । गत ५ बर्ष पहीले ६२.२९ प्रतिसत रहेको छात्राहरुको संख्या अहीले ७१.८ प्रतिसत पुगेको छ । यो संख्या प्रत्येक बर्ष बढदैगैरहेको छ । शिक्षामा महीलाहरुको संख्या बढदै जानु खुशीको कुरा हो । तर मानिसको जिवन परिबर्तन गर्ने शिक्षा जस्तो सम्बेदनशिल बिषयमा पुरुषहरुको संख्या घटदै जानु पनि चिन्ताको बिषय हो ।

छोराहरु शहर पढन गएको र छोरीहरु गाउँकै कलेजमा पढने गरेकोले केटाहरुको संख्या घटेको हो की ? छोराहरु बाहीर काम गर्न गएको र छोरीहरु गाउँमै पढीरहेको हो की ? या छोराहरु बरालीएको र छोरीहरु अनुसाशित भएर पढेका होलान की यी बिभिन्न कारण खोज्न हामीले क्याम्पस देखी २ किलोमिटरको दुरीमा रहेको बर्दियाको बाँसगढी नगरपालिका ४ लक्ष्मणपुर गाँउलाइ हेर्यौं । 

लक्ष्मणपुर गाउँको तथ्याङकलाइ हेर्दा बाहिर पढ्न जानेभन्दा पनि पढाई छोडेर बिदेश काम गर्न जाने केटाहरुको संख्या बढी देखियो । एक सय घरधुरी रहेको लक्ष्मणपुर गाँउमा थारु र गैर थारुहरुको मिश्रीत बसोबास रहेको छ । यहाँ उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने उमेरका ५८ केटा र ३२ केटी गरी ९० जना छन् । ५८ केटा मध्ये ३० जनाले प्लस टु र उच्च शिक्षा पढीरहेका भने २८ जना पढाइ छाडेर बैदेशीक रोजगारीमा गैसकेका छन् । तर केटी ३२ मध्ये २२ जनाले प्लस टु र उच्च शिक्षालाइ निरन्तरता दिएका छन् ।

१० जना स्थानीय बजारमा रोजगारी गरीरहेका छन् । यो तथ्याङकलाइ हेर्दा ३४ प्रतिशत छात्राको संख्या पढाई लेखाईमा वृद्धि भएको देखाउछ । ४८.२७ प्रतिशत केटाहरु पढाइ छाडेर रोजगारीका लागि गाउँ बाहीर गएका छन् ।  बर्दिया लक्ष्मणपुर गाँउको यो उदाहरणले केटाहरु गाउँ छाडेर रोजगारीमा गएको वा पढाइ छाडेर घरमै बसीरहेको अवस्था देखाउँछ ।

गाउँका केटाहरुले पढाइ छोडनुको कारण बारे गाउँका बुद्धीजीवी तथा नेपाल राष्ट्रिय माध्यामिक बिद्यालय लक्ष्मणपुरका शिक्षक फग्गुव थारुको भनाइ अनुसार यसमा दुइटा कारण छ । प्रमुख कुरा त गरीबी हो । गरीबीका कारण रोजगारीका लागि घर छोडनु पर्ने अवस्था आयो भने त्यो काममा पुरुषहरु नै जानु पर्छ, छोरीलाइ घर बाहीर रोजगारीमा पठाउने खासै चलन छैन हाम्रो समाजमा ।

अर्को कुरा हाम्रा युवाहरुसंग कुनै सपना नै छैन । पढेर के गर्ने भन्ने योजना नै छैन । पढने भनेको जागीर खाने नै हो भन्ने सोचाइ छ । पढेर पनि जागीर पाइँदैन हाम्रो सोर्स फोर्स केही छैन कस्ले मिलाइ दिन्छ जागीर भन्ने सोंचका कारण केटाहरुमा पढाइ प्रति खासै चासो हुँदैन । तर केटीहरु अर्काको घर जाने जात बिहे नहुँदा सम्म पढाम नत भन्ने सोचाइले गर्दा केटीहरुको संख्या बढेको हो । 

ग्रामिण क्षेत्रमा खेती किसान गर्ने मध्यम बर्गिय मानिसहरु बसोबास गर्ने गर्दछन् । घर नजिकैको क्याम्पसमा छात्राको संख्या बढ्नु स्वभाबिकै मान्नुहुन्छ बाँसगढी ३ लखना गाँउकी माया थारु । बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पसमा स्नातक दोश्रो बर्षमा म्यानेजमेन्ट अध्ययन गर्दैगरेकी मायाँको भनाइमा अझै पनि हाम्रो सामाजमा छोरालाई जति स्वतन्त्रता छोरीलाई छैन । हाम्रो अभिभावकहरुले छोरालाई बाहिर पढ्न पठाउँछन् तर हामीलाई जति सक्यो घरबाटै पढाउने चाहानाले यहाँ छात्राको सख्या बढ्ने गरेको उहाँको भनाइछ ।

त्यस्तै बाँसगढी ५ हस्नापुरकी मञ्जु परियार बिवाह पछी पनि पढाइलाइ निरन्तरता दिइरहेकी छिन । उनको भनाइ अनुसार बिबाह पछी पढन बाहीर जान पाइएन तर यहीं गाउँमै बसेर घरको काम पनि भ्याएर पढदै छु । म जस्ता धेरै गृहीणीहरुले पढनु हुन्छ त्यसैले हाम्रो कलेजमा केटीहरुको संख्या बढेको हो । 

बाँसगढी नगरपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख मनप्रसाद रेग्मीले अहिले सरकारी बिद्यालयहरुमा शिक्षाको गुणस्तरमा सुधार आएको बताएका छन् । नेपाल सरकारले शिक्षामा देखिएका बिभिन्न खाले कमीकम्जोरीलाई सुधार गर्दै अगाडी बढेको समेत उहाँको भनाइ छ । पहिला छोरालाई बिद्यालय पढाउने र छोरीलाई नपढाउने जुन अभिभावकहरुमा एउटा टे«न थियो त्यो अहिले पुर्ण रुपमा हटिसकेको उहाँको दाबी छ ।

अहिले बिपन्न, गरीव, द्धन्दपिडित र दलित परिवारका बालबालिकाहरुलाई छात्रबृद्धिको ब्यवस्था गर्दै, बिशेषगरी छात्रा बिद्यार्थीहरुलाई लक्षितगरी निःशुल्क सेनेटरी प्याड प्रत्येक सरकारी बिद्यालयहरुमा बितरण गरेपछि छात्रा बिद्यार्थीहरुको पढ्ने संख्यामा बृद्धि भएको शिक्षा प्रमुख रेग्मीको जीकीर छ । रेग्मीले गत बर्ष बाँसगढी नगरभित्रका १० कक्षामा ११ सय १५ जना बिद्यार्थी मध्ये ५९३ जना छात्रा र ५२२ जना छात्र अध्ययन गरेको र यो बर्ष १२ कक्षामा ४५४ छात्रा र ३१० छात्र गरेर ७६४ जना बिद्यार्थी संख्या रहेको बताए ।

यसरी हेर्दा बिद्यायलहरुमा पनि छात्राको संख्या बढी रहेको छ । गरीव बिपन्न, दलितहरुको छोराछोरीहरु बिद्यालय आउन पाएको कारण उच्च शिक्षा लिनेमा छात्राको संख्या बढी रहेको बाँसगढी शिक्षा युवा तथा खेलकुद शाखाका प्रमुख मनप्रसाद रेग्मीले बताउनुभयो । यतिमात्रै नभएर बाँसगढी नगरपालिका मै कृषि, पशु, आईती र अटो मोबाईल जस्ता प्राबिधिक धारमा पठन पाठन सुरु भएको २।३ बर्ष भए पनि बिद्यार्थीहरुको आर्कषण बढ्न नसकेको उनले बताए ।

अहिले अभिभावक र बिद्यार्थीहरुको ध्यान केवल जाँच पास कसरी गर्ने र सठिफिकेट प्राप्त गर्ने तिर मात्रै रहेको उनले बताए । उनी भन्छन्, भविष्यमा के कुराको माग हुनसक्छ, म के बिषयमा पढेभने रोजगार पाउन सक्छु र आफ्नो जिवनलाई उन्नत बनाउन सक्छु भन्ने तिर बिद्यार्थीहरुको फोकस छैन बस सठिफिकेट कसरी प्राप्त गर्नेतिर मात्रै रहेको शिक्षा प्रमुख मन प्रसाद रेग्मीले बताए । अहिले बिज्ञान, अंग्रेजी, गणितको शिक्षक पाइरहेको छैन ।

हाम्रै बाँसगढीमा पनि शिक्षक आभावले ७ पटक सम्म सूचना निकाल्यौँ तर शिक्षक बन्न योग्य मान्छे नपाएको उनले भने । अहिले समयको माग अनुसार नपढेको कारण हातमा सठिफिकेट लिएर पनि जागिर नपाएको र अर्को कुरा पढेलेखेको मान्छेले गाई बस्तुको गोवर सोर्नु हुदैन, खेतिपाती गर्नु हुदैन जस्ता सोचाईले गर्दा हामी नेपाली पछि परेको हो । यदि यही ठाँउमा प्राबिधिक शिक्षालाई जोड दिन सकियो र रोजगारीको सृर्जना गर्न सकियो भने यो समस्या कम भएर जाने बाँसगढी नगरपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख मन प्रसाद रेग्मीको भनाई छ ।    

 बर्दिया बाँसगढी बहुमुखी क्याम्पसको छात्र छात्रा संख्या 

त्यस्तै बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसको तथ्याङकमा पनि छात्र भन्दा छात्राको संख्या बढ्दै गएको देख्न सकिन्छ । अहिले बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसमा ३२ बिद्यार्थी नयाँ भर्ना भएका छन् । जसमध्ये २३ जना छात्रा छन् । जुन कुल बिद्यार्थी संख्याको ७१.८ प्रतिशत हो । गत ५ बर्ष पहीले ६२.२९ प्रतिसत रहेको छात्राहरुको संख्या अहीले ७१.८ प्रतिसत पुगेको छ । 

बर्दिया बहुमुखी क्याम्पसको बिगत ५ बर्षको छात्रछात्राहरुको संख्या 

बिद्यालय स्तरमा होस वा उच्च शिक्षा तर्फ महीलाहरुको संख्या बढनु सकारात्मक कुरा हो । तर शिक्षा लिने बिषयमा पुरुषहरुको संख्या दिन प्रतिदिन घटदै जानु राम्रो संकेत पक्कै होइन । महीला पुरुषलाइ एक रथका दुइ पांग्रा भनिन्छ । के रथका दुइ मध्ये एउटा पांग्रा कमजोर भयो भने नेपाली समाजको रथ सजिलै गुडन सक्ला ? बाँसगढी नगरपालिका वार्ड नं ५ का वडा अध्यक्ष दहवा थारु समाज चलाउन ज्यादै गाह्रो भैसकेको बताउनु हुन्छ ।

अब केटाहरुको त पढाइ प्रति ध्यानै जान्न । दिनभरी घुम्यो केरेम्बोर्ड तास खेल्नेमा व्यस्त हुन्छन् । पढनु पर्छ भन्यो भने पढेर के गर्ने जागीर पाइन्न भन्छन् । अब आउने दीन कसरी चल्ने हो दैब भरोसा भैसक्यो ।

बास्तवमा छात्रहरुलाई पढाई प्रति रुचि नहुनुको कारण के हो ? भन्ने प्रश्नमा बाँसगढी ४ लक्ष्मणपुर गाँउका बुद्धिजिवी तथा नेरामाबि लक्ष्मणपुरका शिक्षक फग्गुवा थारुले ग्रामिण क्षेत्रमा सरकारको न्युन उपस्थितिको कारण रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार ग्रामिण क्षेत्रका मानिसहरुको आर्थिक अवस्था कम्जोर भएकोले कमाउने सिलसिलामा छात्रहरु उच्च शिक्षाको पढाई छोड्ने गरेका छन् । भने कोई स्वदेशमै केही गरौँ भन्ने ब्यक्तिहरु छन् । तर उनीहरु समयमा मल खाद, बिउ बिजन, सिचाई सुबिधा र उत्पादन भएको बस्तुलाई बजारीकरणमा राज्यको सपोट नपाएर सुरु गरेको ब्यवसाय समेत छोड्नु परेको उनले बताए ।

लक्ष्मणपुर गाँउका बुद्धिजिवी तथा नेरामाबिका शिक्षक फग्गुवा थारुले अहिले प्रत्येक गाँउमा बिदेशबाट फर्केका र पढाई छोडी बसेका बेरोजगार युवाहरु खाली दिनभर जुवा ताँस र क्यारेमबोर्ड खेलेर दिन बिताउने गरेको बताए । उनले अहिलेका युवाहरुमा कुनै भिजन नै नभएको बताएका छन् । उनी भन्छन् अहिलेका युवाहरु साँझ बिहान एक÷दुई भारी घाँस काट्ने त्यसपछि खाना खाएर दिनभरी खाली बसेर हुने नहुने गफ लगाउने, जुवा ताँस, क्यारेमबोर्ड खेल्ने गरेका छन् ।

उनीहरुमा जिवनप्रति, परिवारप्रति र समाजप्रति कुनै चिन्ता नै छैन । अहिलेका युवाहरुलाई सम्झाउन खोज्यो भने उल्टै तेरो सम्पति खाइदिएको छु भनेर जवाफ दिने गर्छन् । अहिले त उनीहरुलाई जुवा ताँस, क्यारेमबोर्ड खेलेको देखे पनि नदेखे झै गर्दै आफ्नो बाटो लाग्ने गरेको फग्गुवा थारुले बताए । समुदायका देखिएको यस्तो खाले समस्यालाई मध्यनजर गर्दै सरकारले बिभिन्न खाले सचेतनामुलक तथा सिपमुलक कार्यक्रम गरेर उनीहरुलाई सहि बाटो देखाउन आवश्यक रहेको फग्गुवा थारुको भनाई छ ।